Theo quy định tại Điều 675 BLDS thì thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:

 

 

a. Không có di chúc: Trường hợp không có di chúc là trường hợp người để lại thừa kế không để lại di chúc miệng hay di chúc bằng văn bản đối với phần tài sản của mình, do đó phần tài sản này sẽ được phân chia cho những người được hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật.

 

 

b. Di chúc không hợp pháp: Thừa kế theo pháp luật trong trường hợp di chúc không hợp pháp xảy ra khi di chúc của người để lại thừa kế không đáp ứng đầy đủ các quy định của pháp luật về di chúc tại Điều 652 BLDS, do đó di chúc trở nên vô hiệu.

 

 

Việc quy định các điều kiện để di chúc có hiệu lực pháp luật có những ý nghĩa quan trọng nhằm đảm bảo di chúc phản ánh một cách chính xác ý chí của người để lại di sản. Điều này sẽ tránh được tình trạng người để lại di sản vì bị bị ép buộc, lừa dối, đe dọa dẫn đến không phản ánh đúng nguyện vọng và ý muốn chủ quan của mình. Đồng thời các quy định trên đây cũng đảm bảo di chúc phù hợp với đạo đức và pháp luật, tránh sự giả mạo, thay thế nhằm thay đổi di chúc trái với ý chí của người để lại di sản.

 

 

 c. Di chúc cũng vô hiệu khi những người được hưởng thừa kế theo di chúc đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di chúc; tổ chức, cơ quan được hưởng thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. Xét về mặt lý luận cũng như thực tiễn, quy định này hoàn toàn hợp lý, bởi những người đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di chúc, tổ chức và cơ quan đã chấm dứt sự tồn tại đều không có tư cách chủ thể trong các quan hệ dân sự theo Điều 14 và Điều 86 của BLDS vì vậy không thể thực hiện được các quyền và nghĩa vụ của mình trong quan hệ thừa kế. Vì sự vô hiệu này nên phần di sản của người để lại di chúc sẽ được tiến hành chia theo quy định của pháp luật.

 

 

d. Việc thừa kế theo pháp luật cũng áp dụng đối với trường hợp những người thừa kế theo di chúc không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. Người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di chúc là những người có hành vi vi phạm nghiêm trọng đối với người để lại di chúc, những người hưởng thừa kế theo di chúc khác hoặc có những hành vi khiến người để lại di chúc không phản ánh đúng được nguyện vọng, ý chí của mình. Các trường hợp này được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 643 BLDS: Điều 643. Người không được quyền hưởng di sản

 

 

 

Tuy nhiên, thừa nhận quyền tự quyết của người để lại di chúc, pháp luật cũng quy định người vi phạm vào những quy định trên đây vẫn có quyền hưởng thừa kế theo di chúc nếu người để lại di chúc đã biết các hành vi trên mà vẫn đồng ý cho họ hưởng thừa kế theo di chúc. (khoản 2, Điều 643 BLDS).

 

 

Đối với người từ chối nhận thừa kế theo di chúc, họ phải thể hiện việc từ chối nhận di sản này bằng văn bản, phần di sản mà họ từ chối nhận sẽ được chia theo các quy định của pháp luật. (Điều 642 BLDS).

 

 

e. Phần di sản không được định đoạt trong di chúc cũng được chia thừa kế theo các quy định của pháp luật. Đây là phần tài sản hợp pháp của người để lại thừa kế, tuy nhiên vì lý do nào đó mà phần tài sản này không được đề cập đến trong di chúc. Việc chia thừa kế phần tài sản này theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo tính công bằng, hợp lý về quyền lợi của những người hưởng thừa kế.

 

 

g. Phần di sản có liên quan đến phần không có hiệu lực pháp luật của di chúc là phần tài sản được đề cập đến trong di chúc, tuy nhiên phần di chúc đó không được coi là hợp pháp ( phần di chúc đó không đảm bảo được các điều kiện tại Điều 653 BLDS, tuy nhiên các phần còn lại của di chúc thì vẫn có hiệu lực). Do đó phần tài sản này sẽ được chia theo quy định thừa kế của pháp luật.